Ai speurt naar het awe-moment tijdens zonsverduistering

In dit artikel:

Vier studenten van de opleiding Applied Data Science & Artificial Intelligence aan de Haagse Hogeschool ontwikkelden in opdracht van TotalTogether een AI-systeem dat videobeelden van totale zonsverduisteringen analyseert. Het project ‘Eclipse Dynamiek’ moet inzicht geven in de emoties en het gedrag van toeschouwers tijdens dit bijzondere natuurverschijnsel.

Het prototype herkent de verschillende fasen van een eclips, telt mensen, detecteert gezichten en analyseert veranderingen in zichtbare publieksreacties. Omdat videobeelden sterk verschillen — van opnamen van de hemel tot beelden van grote menigten en close-ups — kozen de studenten Nika de Vries, Maan Lammers, Thida Churam en Bram Veelenturf voor een modulaire aanpak. Beelden worden eerst geclassificeerd voordat verdere analyse plaatsvindt.

De onderzoekers liepen tegen beperkingen aan. De dataset was relatief klein en bevatte weinig beelden van bewolkte omstandigheden en overgangsmomenten. Ook tegenlicht, zonnebrillen, camerahoeken en grote afstanden bemoeilijkten gezichts- en emotieherkenning. Tijdens de totale verduistering zelf is het bovendien zo donker dat gewone camera’s gezichten nauwelijks betrouwbaar kunnen vastleggen. Daarom analyseert het systeem vooral de periode vlak vóór en na de totaliteit, wanneer spanning, verwachting, opluchting en verwondering zichtbaar kunnen worden. De donkere eclipsfase wordt automatisch herkend en voor de gezichtsanalyse overgeslagen.

Het classificatiemodel behaalde een nauwkeurigheid van ongeveer 95 procent. Rond de eclips nam het aandeel gezichten dat als blij en verrast werd herkend met 12,6 procentpunt toe, terwijl neutrale uitdrukkingen afnamen. Volgens de onderzoekers past dit bij het psychologische begrip ‘awe’: ontzag en verwondering bij indrukwekkende natuurverschijnselen. Het project won tijdens een HHS Expo zowel de Studentenprijs als de Docentenprijs.

TotalTogether paste de methode later toe op beelden van de totale zonsverduistering bij Exmouth in Australië op 20 april 2023. Daaruit ontstond de eerste Eclipse Experience Card, een compacte rapportage van de videodata.

De volgende grote test vindt plaats tijdens de totale zonsverduistering van 12 augustus 2026. TotalTogether organiseert een praktijktest in Noord-Spanje en roept waarnemers in het hele pad van de totaliteit — van Groenland en IJsland tot Spanje en de Balearen — op om publieksbeelden te maken volgens een opnamehandleiding. Via de app Halo Eclipse Moments kunnen deelnemers bijdragen aan deze internationale citizen-science-dataset. De resultaten moeten de methode verder verbeteren vóór de eclips van 2 augustus 2027, die met ruim zes minuten totaliteit de langste totale zonsverduistering boven land van deze eeuw wordt.