Baan en Nederlof botsen over ai: versterkt het werknemers of vervangt het hen?

In dit artikel:

Kunstmatige intelligentie versnelt de digitale transformatie van bedrijven, maar over de gevolgen voor werknemers verschillen it-veteranen Jan Baan en Ad Nederlof scherp van mening. Tijdens een debat in sociëteit De Witte in Den Haag, onder leiding van hoogleraar Hans Mulder, waren ze het wel eens over de omvang van de technologische verandering en de noodzaak voor Nederlandse bedrijven om niet af te wachten.

Baan ziet ai vooral als een middel om werknemers productiever te maken. Hij vindt het onverstandig dat bedrijven de technologie vooral gebruiken om personeel te schrappen. Volgens hem ontstaat de grootste waarde wanneer menselijke kennis wordt gecombineerd met ai. De technologie moet medewerkers ondersteunen en mag volgens hem niet zelfstandig de leiding nemen. Hij vergelijkt een ai-agent met een butler: behulpzaam, maar ondergeschikt aan de mens.

Volgens Baan verschuift de macht bovendien van it-afdelingen naar de bedrijfsvoering. Ai kan bedrijfsprocessen sneller analyseren en aanpassen, waardoor opnieuw ruimte ontstaat voor maatwerksoftware. Het onderscheidend vermogen zit volgens hem niet in de software zelf, maar in de kennis van processen, producten en klanten. Bedrijven moeten daarom eerst bepalen hoe ze willen werken en daarna pas kiezen waar ai kan helpen.

Een grootschalige, ondoordachte invoering brengt risico’s met zich mee. Generatieve ai werkt probabilistisch, terwijl operationele bedrijfssystemen vaak met vaste gegevens en regels werken. Een fout chatbotantwoord is vervelend, maar een verkeerde beslissing in bijvoorbeeld logistiek kan grote financiële schade veroorzaken. Baan waarschuwt daarom tegen het simpelweg toevoegen van ai aan verouderde systemen.

Nederlof verwacht daarentegen dat economische prikkels uiteindelijk tot grootschalige vervanging van arbeid leiden. Zodra technologie goedkoper blijkt dan menselijke arbeid, zullen organisaties volgens hem voor automatisering kiezen, ook als daar ethische bezwaren tegen bestaan. Hij voorspelt dat ai vóór 2030 ongeveer 30 procent van de banen in Nederland kan laten verdwijnen en dat tussen 2030 en 2035 mogelijk 70 procent van de banen verloren gaat. Het gaat om zijn persoonlijke inschattingen, maar ze onderstrepen hoe ingrijpend hij de ontwikkeling vindt. Baan betwijfelt dat hogere productiviteit automatisch tot minder werknemers leidt en wijst erop dat mensen eigenschappen hebben die ai niet bezit.

De discussie riep herinneringen op aan eerdere automatiseringsgolven, zoals de computer en het internet. Baan erkent dat hij eerder te snel dacht dat traditionele ERP-systemen zouden verdwijnen; in werkelijkheid bleken die veel bestendiger. Voor Nederland ligt de kans volgens hem niet in de strijd om de grootste ai-modellen, maar in toepassingen die specifieke bedrijfskennis versterken. Nederlof wijst juist op de Europese afhankelijkheid van buitenlands kapitaal en halfgeleiders. De kernvraag blijft volgens de twee ondernemers welke rol mensen houden wanneer steeds meer werk technisch kan worden geautomatiseerd.