Databescherming is geen compliance-probleem meer
In dit artikel:
Databescherming moet geen juridische naloopmaatregel meer zijn, maar een ontwerpkeuze die vanaf het eerste architectuurbesluit wordt ingebouwd. In een tijd van cloud, grote datastromen en kunstmatige intelligentie botst de praktijk van veel moderne it-systemen met de klassieke privacyprincipes zoals dataminimalisatie, doelbinding en controle over wie toegang heeft. Bijna tien jaar na de invoering van de AVG staat Europa voor die spanning: het model geldt internationaal als norm, maar organisaties worstelen met toepasbaarheid in complexe, dynamische systemen.
De kern van het probleem is niet dat de principes verouderd zijn, maar dat ze vaak pas achteraf worden toegepast — als extra laag of schadebeperking — terwijl de beslissingen die bepalen hoe data worden verzameld, gedeeld en beschermd al vroeg in architectuur, infrastructuur en governance worden genomen. Versplinterde verantwoordelijkheden, ondoorzichtige toegangslagen en ad hoc-oplossingen vergroten juist de risico’s en ondermijnen het vertrouwen in digitale diensten en publieke infrastructuur.
AI maakt die kloof zichtbaar: modellen vragen om schaal, hergebruik en snelle iteratie, waardoor grenzen en verantwoordelijkheden vervagen. Zonder heldere ontwerpkeuzes ontstaat makkelijk mission creep: tijdelijke uitzonderingen worden standaard, extra toegang wordt ‘voor het gemak’ gegeven en datagebruik verwijdert zich van het oorspronkelijke doel. Dat veroorzaakt niet alleen technische problemen maar ook maatschappelijke schade en vertrouwenverlies in instituties.
De voorgestelde koers is geen fundamentele omwenteling van het Europese kader, maar een gerichte aanscherping: privacy- en securityprincipes moeten afdwingbaar zijn op het niveau van systemen en infrastructuur. Praktisch betekent dat privacy-by-design, eenduidige toegangscontrole, auditeerbaarheid van modellen en duidelijke rollen en verantwoordelijkheden in ketens. Als die elementen vanaf het begin zijn ingebouwd, kunnen innovatie en databescherming samengaan in plaats van elkaar uit te sluiten.
Voor it-beslissers ligt de keuze helder: wie databescherming pas achteraf regelt, loopt achter de feiten aan; wie het vanaf het ontwerp meeneemt, bouwt systemen die technisch robuust en maatschappelijk houdbaar zijn — en daarmee beter bestand tegen misbruik, verandering en politieke druk.