Deel ASML-engineers pruimt Elon Musk niet

In dit artikel:

Bij ASML is flinke onrust ontstaan nadat Elon Musk donderdag virtueel is uitgenodigd als hoofdspreker tijdens een interne technologieconferentie in Den Bosch — precies een dag voordat SpaceX, waarin ook xAI zit, naar de beurs gaat. Op het interne platform Viva Engage uiten veel medewerkers kritiek; enkelen roepen op tot boycot van het deel met Musk. ASML zegt dat Musk is gevraagd “als engineer” en hij spreekt in gesprek met topman Christophe Fouquet over ai, robotica, ruimtevaart en chipfabricage.

Vakbond FNV, vertegenwoordigd door Metaalbond-bestuurder Peter Reniers, vindt de keuze ongelukkig en wijst op extra spanningen binnen het bedrijf dat tegelijk grote reorganisatierondes doorvoert. De kritiek richt zich niet alleen op Musks politieke en maatschappelijke uitspraken — onder meer over transgenders en zijn anti‑Europese houding — maar ook op zijn reputatie rond ontslagen, anti‑vakbondsbeleid en een harde werkcultuur. Volgens de FNV wekt het podium voor Musk de indruk dat ASML bepaalde vormen van leiderschap en bedrijfsvisie goedkeurt, wat risico’s voor sociale veiligheid en inclusiviteit op de werkvloer zou kunnen opleveren.

Medewerkers verbinden Musks aanwezigheid aan zijn ambitieuze plannen voor een enorme chipfabriek, de zogenoemde Terafab, bedoeld om jaarlijks zo’n 1 TWh rekencapaciteit te produceren voor ai-datacenters — zelfs met plannen om dergelijke datacenters in de ruimte te plaatsen en op zonne-energie te laten draaien. De prospectus bij de beursgang toont echter dat SpaceX en xAI sterk hongerig zijn naar ai-chips maar kwetsbaar blijven: er zijn geen langdurige contracten met chipleveranciers, aankopen gebeuren per order en toeleveranciers op hun beurt zijn afhankelijk van een klein aantal fabs zoals TSMC en Intel.

Terafab moet een deel van die afhankelijkheid verminderen door te kiezen voor GaN-chiplets en productie met DUV-machines in plaats van de high-end EUV-lithografie waarop ASML een monopolie heeft. Daardoor zou Terafab mogelijk minder beroep doen op ASML’s topapparatuur en wél sneller kunnen produceren. Toch blijft er ook indirecte afhankelijkheid: geheugens en andere componenten komen van leveranciers die wel EUV gebruiken en sommige leveranciers hangen aan ASML-tools. Bovendien verkeert Terafab in een pril stadium; de rolverdeling met partners als Intel en Tesla is onduidelijk en deelname van die partijen is niet gegarandeerd. Als Terafab faalt of niet tijdig opschaalt, blijft SpaceX aangewezen op derden — een groot risico voor xAI en de ruimte‑datacenterambities.

De timing van Musks optreden (één dag voor de geplande beursgang) onderstreept tegelijk ASML’s belang in de wereldwijde tech‑keten. De beursgang (gepland op vrijdag 12 juni) geeft SpaceX een zeer hoge waardering en moet miljarden opleveren, maar laat ook zien hoezeer Musks projecten afhangen van schaarse chipcapaciteit en daarmee van toeleveranciers zoals ASML.