Diepe verdeeldheid over generatieve ai in de wetenschap

In dit artikel:

Nederlandse experts zijn verdeeld over de rol die generatieve artificiële intelligentie, zoals ChatGPT, in de wetenschap moet krijgen. Dat blijkt uit het rapport ‘Regie over ai in de wetenschap’ van het Rathenau Instituut, dat oproept om snel keuzes te maken voordat de ontwikkelingen de regie uit handen nemen.

Generatieve ai kan inmiddels in vrijwel elk wetenschapsgebied worden ingezet en biedt kansen om onderzoek sneller en op grotere schaal uit te voeren. Tegelijkertijd kost de technologie veel energie, vergroot zij de afhankelijkheid van commerciële technologiebedrijven en brengt zij methodologische en ethische risico’s met zich mee. Ook zet ai het al overbelaste systeem van wetenschappelijke publicaties, onderzoeksfinanciering en academische loopbanen verder onder druk.

Het Rathenau Instituut vindt richtlijnen en eisen voor ai-modellen noodzakelijk, maar stelt dat regels alleen niet volstaan. Er zijn fundamentele keuzes nodig over onder meer wetenschappelijke integriteit, de scholing van onderzoekers, financiering, de manier waarop wetenschappers worden beoordeeld, de relatie met samenleving en bedrijfsleven en de digitale infrastructuur. Daarbij moet Nederland onder andere bepalen of het onderzoek verder wil versnellen of juist vertragen en of investeringen vooral nationaal of Europees moeten worden georganiseerd.

Het rapport schetst drie toekomstscenario’s voor 2040: beperkte inzet van ai, een wetenschap die volledig op efficiëntie en versnelling wordt ingericht, en een model van ‘gedeelde wetenschap’. In dat laatste scenario verbinden open en gratis toegankelijke ai-systemen wetenschappers, burgers en experts. Projectleider Laurens Hessels waarschuwt dat uitstel kan leiden tot een ongewenst vierde scenario: een door commerciële belangen gedomineerde wetenschap met pseudowetenschap.