Digitale soevereiniteit of digitale autonomie: wat is het verschil?

In dit artikel:

Digitale soevereiniteit en digitale autonomie worden vaak als synoniemen gebruikt, maar leggen verschillende accenten. Soevereiniteit gaat vooral over de wetgeving die data beschermt en bepaalt wie er toegang toe kan krijgen. Zo kunnen Amerikaanse autoriteiten volgens de Algemene Rekenkamer data opvragen bij Amerikaanse cloudbedrijven, ook wanneer die data op Europese servers staat. Autonomie draait meer om praktische onafhankelijkheid: weten waar data staat, wie erbij kan en of een organisatie eenvoudig van leverancier kan wisselen. De Rekenkamer stelde in 2025 vast dat drie onderzochte cloudcontracten van het Rijk onvoldoende garanties voor continuïteit boden.

Daarom verscherpte het kabinet op 3 juli 2026 het Rijkscloudbeleid. Overheidsorganisaties moeten voortaan vooraf een cloudstrategie en risicoanalyse maken en voor belangrijke diensten een exitplan opstellen. Kritieke organisaties wordt afgeraden kerntaken onder te brengen bij aanbieders die onder niet-Europese wetgeving vallen. E-mail en documentbeheer zijn aangemerkt als nationaal belang, terwijl brondata van basisregistraties niet in de publieke cloud mag worden opgeslagen. Bestaande diensten die niet aan de regels voldoen, moeten binnen vier jaar worden aangepast.

Nederlandse cloudbedrijven laten tegelijk zien dat een alternatief mogelijk is. Centric, Info Support, Intermax, KPN, Nebul, Previder en Uniserver richtten in maart de Open Cloud Alliantie op. Met twintig datacenters, 13.500 medewerkers en 2,5 miljard euro aan cloudomzet willen zij met open standaarden voorkomen dat klanten vastzitten aan één leverancier. Daardoor moet overstappen eenvoudiger blijven, ook als een deelnemer wordt overgenomen door een Amerikaans bedrijf.

Volgens het artikel is volledige onafhankelijkheid voor de meeste organisaties niet nodig of haalbaar. Een hybride aanpak, met Nederlandse en Europese datacenters aangevuld met bijvoorbeeld Microsoft Azure, kan risico’s spreiden. Belangrijk zijn bewuste keuzes over de locatie van data, contractuele uitstapmogelijkheden en het vermijden van afhankelijkheid van één cloudleverancier.