Een nieuw, uniek ict-dieptepunt bij het UWV

In dit artikel:

Drie jaar geleden begon UWV WERKbedrijf met een ingrijpende vervanging van drie kernsystemen (waaronder werk.nl) door een standaard ‘ai’-saaspakket van het bedrijf 8Vance. Wat bedoeld was als modernisering van de bemiddelingsfunctie (project Bemiddelingsservice, BMS) is volgens een recente audit van toezichthouder AcICT uitgegroeid tot één van de grootste mislukking(en) binnen UWV.

Wat er misging
- Techniek en data: 8Vance levert een zwarte doos zonder inzicht in hoe de algoritmes werken. De brondata voor het pakket komen uit een speciaal geconsolideerde database (meer dan €10 miljoen kostend), maar die data zijn incompleet en van slechte kwaliteit. De huidige chaotische situatie met drie afzonderlijke legacy‑databases blijft bestaan en wordt uitgebreid met twee extra databases, waarvan UWV van één niets wist. Zelfs de beste ai kan op zo’n rommelige input niets zinnigs opleveren.
- Planning en resultaten: de eerste livegang die voor 2023 gepland was, is nooit doorgegaan; drie jaar na aanvang functioneert de nieuwe software nog steeds niet operationeel. Tests op kleine schaal worden uitgesteld of zonder externe toetsing uitgevoerd; AcICT adviseert nu wèl te beginnen met zulke proeven.
- Financiën en contracten: UWV kocht het pakket voor een bedrag waartegen de leverancier claimt ‘ai’ te leveren; in totaal gaat het om een aanschaf plus lopende betalingen (aanschaf ca. €65 miljoen, daarnaast jaarlijks miljoenen voor implementatie). Ondanks aantoonbare wanprestatie worden contractuele sancties niet toegepast en wordt de leverancier alsof de software werkt doorbetaald.
- Governance en selectie: het traject is grotendeels geleid door externen en managers zonder inhoudelijke ervaring in arbeidsbemiddeling. De divisie WERKbedrijf is organisatorisch losgekoppeld van UWV, waardoor toezicht en politieke gevoeligheid beperkt zijn. Belangrijke beslissingen werden genomen door een kleine groep (onder wie ict‑directeur Karin Menses) die volgens betrokkenen weinig deskundigheid rond arbeidsbemiddeling werven. Ook de directie had belangen om ongunstige berichten te dempen; topman Camps heeft naar verluidt actief geprobeerd slechte rapporten weg te houden bij minister en Kamer.

Gevolgen en risico’s
- Operationele kwetsbaarheid: van de drie oude systemen is alleen werk.nl nog effectief in het koppelen van mensen aan vacatures; de andere systemen functioneren al jaren nauwelijks. Als werk.nl wordt uitgezet vóórdat het vervangende systeem daadwerkelijk werkt, dreigt grote schade voor de dienstverlening.
- Transparantie en vertrouwen: de black‑box aanpak van 8Vance (geen openheid over werking, geen vergelijkbare klanten) maakt het onmogelijk om de claims over ‘ai’ te verifiëren. Dat ondermijnt toezicht en publieke verantwoording.
- Politieke en bestuurlijke inertie: de nieuwe minister wil het advies van AcICT opvolgen en op microschaal doorproberen; grote veranderingen of ingrepen zullen waarschijnlijk nog jaren op zich laten wachten (vooralsnog wordt 2028 genoemd als termijn waarop echt zichtbare stappen kunnen volgen).

Context en aanbevelingen (samengevat)
Publieke ai‑projecten hebben goede, schone data nodig, transparante contracten en deskundig toezicht. In dit geval faalden selectie, data‑voorbereiding, governance en contractmanagement tegelijk. Noodzakelijke maatregelen zijn onder meer: onafhankelijk onderzoek naar inkoop en uitvoering, tijdelijk stopzetten van betalingen zolang prestaties niet aantoonbaar zijn, openbaar maken van relevante auditresultaten, schone en toetsbare datasets beschikbaar stellen en echte, externe proeven met heldere succescriteria uitvoeren vóór verdere opschaling.

Kortom: wat als innovatie werd verkocht, blijkt grotendeels een governance‑ en dataprobleem; zonder stevige bestuurlijke ingrepen en transparantie is de kans op een goede uitkomst klein.