Expertisecentrum bij Groningse ai-fabriek opent al in april
In dit artikel:
In april moet in Groningen het expertisecentrum van de ai-fabriek open gaan; dat centrum krijgt op termijn zo’n vijftig medewerkers. De eigenlijke ai-supercomputer wordt niet verwacht vóór eind 2027 of begin 2028 — die timing hangt af van de aanbesteding door de EuroHPC Joint Undertaking. Het project omvat in totaal ruim 200 miljoen euro, zo meldt het kabinet in een brief aan de Tweede Kamer.
De ai-fabriek is een publieke faciliteit gericht op de pre-commerciële fase en moet vooral innovatief mkb, startups, onderzoekers en overheden toegang geven tot verantwoorde en geavanceerde ai-modellen en toepassingen. De subsidieregeling voor het consortium dat de fabriek gaat exploiteren is in de afrondende fase; het kabinet wil dat potentiële gebruikers zo snel mogelijk starten met het voorbereiden van aanvragen voor rekentijd.
Om vroeg ervaring op te doen voordat de Nederlandse supercomputer operationeel is, kunnen partijen gebruikmaken van bestaande supercomputers in andere EU-lidstaten. Europees wordt bovendien gewerkt aan veel grotere ai-gigafabrieken: de Commissie wil vijf van deze publiek-private datacenters voor het trainen en draaien van ‘frontier’ ai-modellen; een eerste oproep wordt verwacht in Q1 2026 en deelnemende consortia moeten vooraf een financiële commitment geven — daarover neemt het kabinet nog een besluit.
Een door Ecorys uitgevoerd onderzoek voor het ministerie van Economische Zaken concludeert dat de meerwaarde van een ai-gigafabriek afhangt van het beoogde gebruik. Voor inferencing (het draaien van reeds getrainde modellen) volstaan meerdere kleinere, gefedereerde locaties; voor het trainen van volgende-generatie ‘frontier’-modellen heeft een centrale, single-site faciliteit meerwaarde. Nederland heeft momenteel echter geen bedrijf dat zulke zware trainingstaak zelfstandig kan uitvoeren. Ecorys verwacht wel een sterke toekomstige vraag naar rekenkracht, vooral voor inferencing, en adviseert een gefaseerde uitrol van capaciteit. Belangrijke knelpunten blijven de hoge kosten, de locatiekeuze en de energievoorziening, mede door bestaande netcongestie.