Spaghetti-it leidt tot 'shifting complexity'

In dit artikel:

Erik Jochemsen, hoofd ontwikkelingsdiensten bij ABN Amro, promoveerde op 7 januari aan de VU Amsterdam op het proefschrift Shifting information systems complexity. Hij onderzoekt waarom organisaties ondanks talloze interventies — van systeemintegraties tot architectuurprogramma’s — structureel moeite houden met het beheersen van de complexiteit in hun informatiesysteemlandschappen. Als casus gebruikt hij een geanonimiseerde bank, aangeduid als Tetra Bank, waar een ogenschijnlijk voltooide mobiele front-end bijna negen maanden wachtte op integratie van klantgegevens uit een back-end van circa 2.500 applicaties en zo’n 40.000 interfaces. IT’ers omschreven dat landschap als ”spaghetti”, en de vertraging toonde aan hoe ingeslepen complexiteit innovatie frustreert.

Jochemsen onderscheidt twee kernvlakken van complexiteit: het materiële domein (structurele en dynamische complexiteit — aantal componenten, afhankelijkheden en voortdurende evolutie) en het cognitieve domein (de subjectieve moeilijkheid voor mensen om systemen te doorgronden en veranderingen te overzien). Zijn centrale bijdrage is het concept van “shifting complexity”: ingrepen die bedoeld zijn om complexiteit te reduceren verplaatsen die vaak in plaats van dat ze verdwijnen. Een maatregel die structurele eenvoud creëert, kan elders cognitieve last verhogen, of dynamische complexiteit doen toenemen. Daardoor werken standaardoplossingen zoals pure standaardisatie, modularisatie, legacy‑shutdownprogramma’s en reguliere onderhoudsprojecten vaak niet zoals verwacht.

Op basis van literatuurstudie en empirisch onderzoek — inclusief interviews met betrokken IT-professionals — ontwikkelt Jochemsen een typologie van IS‑complexiteit die laat zien hoe vormen van complexiteit elkaar beïnvloeden en waarom interventies onverwachte of tegengestelde uitkomsten geven. Hij signaleert twee typen effecten: verschuivingen binnen vormen van complexiteit en interacties tussen verschillende vormen. Dit verklaart waarom traditionele input‑outputbenaderingen tekortschieten in dynamische IT‑omgevingen.

Praktisch pleit zijn werk voor een andere manier van sturen: niet proberen totale complexiteit uit te wissen, maar verschuivingen te herkennen, meerdere perspectieven te gebruiken en strategieën te ontwerpen die het systeem robuuster en adaptiever maken. Dat betekent meer aandacht voor de menselijke kant — begrijpelijkheid, governance en capaciteitsopbouw — naast technische reorganisaties. Jochemsens inzichten helpen organisaties realistischer te beoordelen welke effecten interventies zullen hebben en hoe ze de beheersbaarheid van complexe informatiesystemen kunnen vergroten zonder onbedoelde verplaatsing van problemen.