TNO: gen-ai heeft grote potentie voor overheid

In dit artikel:

TNO en het ministerie van BZK brengen in juni 2025 in kaart dat Nederlandse overheidsorganisaties sterk experimenteren met generatieve ai: in één jaar steeg het aantal toepassingen van 8 naar 81. Het onderzoek had tot doel inzicht te geven in inzet, succesfactoren, knelpunten en afwegingen rondom ai-gebruik binnen de overheid.

Gemeenten voeren het merendeel uit (34 toepassingen), vooral chatbots voor informatieverwerking en burgercontact, plus interne ai‑assistenten en teksttools. Samenwerkingsverbanden kenden 15 toepassingen; ministeries en centrale overheid bleven beperkt met 5. Op het moment van peilen was 46% van de toepassingen al geïmplementeerd en 36% in experimentfase; weinig projecten waren stopgezet. Voor 52% is de risicocategorie onbekend, slechts 4% is als hoog‑risico aangemerkt, en 41% heeft een DPIA of andere impacttoets gedaan. TNO inventariseerde ook succesfactoren en knelpunten, maar het rapport beschrijft die punten vooral als aandachtspunten voor verdere opschaling.

Praktijkvoorbeelden zijn de open‑source chatbot GEM voor inwoners, Leeshulp Tolkie (Microsoft Azure) voor laaggeletterden, de Archiefassistent van het Nationaal Archief en een transcriptietool bij WerkSaam Westfriesland. Conclusie: generatieve ai wordt vooral ingezet om bestaande processen efficiënter te maken en werkdruk te verlagen, minder om fundamenteel werk of werkplezier te veranderen—wat vraagt om gerichte governance, risico‑evaluatie en personeelsbeleid bij verdere uitrol.