Vlam in de ai-pan bij rijksambtenaren

In dit artikel:

Vlam (Veilige Lokale AI Modellen) is door SSC-ICT samen met de AIVD ontwikkeld als een rijksbreed, soeverein alternatief voor commerciële generatieve‑ai-diensten zoals ChatGPT. De bedoeling is dat Vlam binnen de ministeries en rijksdiensten draait in een volledig door de rijksoverheid beheerde omgeving, waarin data, modellen en infrastructuur onder Nederlandse controle blijven. Een brede productie-uitrol wordt verwacht in de tweede helft van dit jaar, zodra risicoanalyses, beveiligingsprocedures en compliance-trajecten zijn afgerond.

Vlam wordt al gebruikt in pilots en kleinere uitrols bij onderdelen van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en draait bij verschillende andere rijksorganisaties. Momenteel leveren SSC‑ICT en partners de tool al aan de ministeries van VWS, Financiën, Algemene Zaken, OCW, Infrastructuur en Waterstaat en de Hoge Colleges van Staat; de verwachting is dat de komende maanden nog meer organisaties aansluiten. Doorontwikkeling gebeurt grotendeels op basis van ervaringen uit deze pilots om functionaliteit, bruikbaarheid en schaalbaarheid te verbeteren.

De ai-assistent wordt vooral ingezet voor praktische taken zoals tekstbewerking, kwaliteitscontrole, vertalingen, brainstormen, sparren en samenvatten — op voorwaarde dat er geen vertrouwelijke of privacygevoelige informatie wordt verwerkt. Uit een enquête onder 285 gebruikers blijkt dat Vlam al redelijk ingeburgerd is: gemiddelde tevredenheid 7,1, 77% ervaart tijdsbesparing en 82% gebruikt de chat minstens wekelijks. Gebruikers noemen de taalmodelprestaties en procesondersteuning sterke punten; gewenste verbeteringen zijn onder meer gebruikersgeschiedenis, internetzoekmogelijkheden en uitgebreidere functionaliteit.

Met Vlam wil de rijksoverheid bereiken dat data binnen Nederlandse grenzen blijven, modellen controleerbaar en auditeerbaar zijn, risico’s beheersbaar blijven en de afhankelijkheid van commerciële aanbieders afneemt. Parallel daaraan loopt het traject om Microsoft-componenten in werkplekken te vervangen door soevereine alternatieven. SSC‑ICT, Dictu en DUO werken aan een rijksbrede, digitale werkplek met de ambitie om volgend jaar de eerste testgebruikers te migreren. Zeven departementen kiezen voor SSC‑ICT‑voorziening, twee voor Dictu en drie richten een eigen werkplek in.

Er bestaat onderzoek naar samenvoeging van werkplekken vanwege schaalvoordelen en mogelijke samenwerking tussen SSC‑ICT en Dictu. Technische verschillen tussen hun omgevingen zijn aanzienlijk: SSC‑ICT host nagenoeg volledig on‑premises met meer standaardfunctionaliteiten, terwijl Dictu een ‘cloud werkplek’ inzet die onder meer Teams, OneDrive en Exchange Online van Microsoft gebruikt.