Wat je moet weten van de AI Act en de nieuwe transparantie-eisen

In dit artikel:

Sinds 2 augustus 2026 handhaaft de Europese Commissie de belangrijkste regels uit de Europese AI-wet (AI Act) en de bijbehorende transparantie-eisen. Bedrijven en overheden in de EU kunnen vanaf die datum officieel worden gecontroleerd en beboet. De regels gelden ook voor organisaties die AI alleen gebruiken en niet zelf ontwikkelen. De verplichtingen voor AI-systemen met een hoog risico zijn wel uitgesteld tot december 2027.

De grootste verandering voor veel organisaties betreft transparantie. Chatbots en andere interactieve AI-systemen moeten direct bij het eerste contact melden dat de gebruiker met AI communiceert. Beelden, video’s en audio die door AI zijn gemaakt of bewerkt, waaronder deepfakes, moeten als zodanig herkenbaar zijn. AI-content moet bovendien machineleesbare markeringen bevatten, zodat die automatisch kan worden opgespoord. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) benadrukt dat deze informatie meteen bij de eerste interactie beschikbaar moet zijn, bijvoorbeeld bij een digitale klantenservice, een stemassistent van een overheidsinstantie of een AI-gegenereerde video van een politicus.

Daarnaast gelden al plichten op het gebied van risicobeheer, AI-geletterdheid en informatievoorziening. Werkgevers moeten ervoor zorgen dat medewerkers AI veilig en begrijpelijk kunnen gebruiken. Aanbieders van general-purpose AI-modellen, zoals grote taalmodellen, moeten technische documentatie en informatie over auteursrecht bijhouden. Ook moeten zij een auteursrechtbeleid opstellen en een voldoende gedetailleerde samenvatting publiceren van de trainingsdata.

De nieuwe handhavingsfase omvat ook verboden AI-praktijken, zoals schadelijke systemen, en regels voor general-purpose AI. Het Europese AI Office houdt toezicht op aanbieders van deze modellen en op AI-systemen binnen zeer grote online platforms en zoekmachines. Nationale toezichthouders controleren andere toepassingen. In Nederland doet de AP dat samen met gespecialiseerde markttoezichthouders.

De AI Act wordt sinds augustus 2024 stapsgewijs ingevoerd. Eerder werden onder meer social scoring verboden, eisen voor AI-vaardigheid ingevoerd en regels voor algemene AI-modellen en nationale toezichtstructuren van kracht. Overtredingen kunnen leiden tot boetes van maximaal 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet. Voor verboden AI-praktijken kan de boete oplopen tot 35 miljoen euro of 7 procent van de totale omzet.